Ben jij ook zo bang?

Collectieve bangheid is iets van alle tijden. Het is verstandig om er niet in mee te gaan. Derhalve, een peptalk.

Illustratie door Rody 2026

LS,

Ben jij ook zo bang? Ook al lijkt de wereld in een staat van onzekerheid te verkeren, er is geen reden om bang te zijn. Sterker nog, als de wereld er echt zo slecht aan toe is als sommige mensen denken, dan is leven in angst de allerslechtste manier om met de situatie om te gaan. Zelfverzekerdheid, liefdadigheid en doortastendheid zijn veel betere eigenschappen die je jezelf eigen kan maken.

AI

Ben jij ook zo bang dat alles automatisch wordt? Dat je straks alleen nog maar met computers te maken hebt die alles van je weten? Dat al je werk, communicatie, je kennis en je wensen worden vormgegeven door AI en indirect dus door oligarchen uit de techsector? Troost je: er is geen reden om bang te zijn voor de robot. Hoe meer je offline bent, hoe meer je immuun bent voor deze dystopie. Je kan de AI revolutie onwijs verstoren door vooral geen relaties met computers aan te gaan. Denk er om: Praat niet met robots. En laat ze al helemaal niet in de buurt van je kids.

Wereldoorlog

Of een wereldoorlog!? Dat zou helemaal angstaanjagend zijn. Vind je ook niet? Jeetje mina, al die spanningen in het Midden-Oosten. En wat als Rusland een atoombom afschiet? We moeten jodiumtabletten, noodpakketten en water inslaan. En het is handig om Russisch en Chinees te leren voor als de soldaten hier door de straten gaan.

Wat een waanzin… Alsof de loop van een oorlog of een grote calamiteit comfortabel en voorspelbaar uit te zitten is met de inhoud van je kelderkastje. Als dat zo was, dan kregen we wel wat rooskleuriger berichten vanuit de oorlogsgebieden.

Als er in de toekomst een atoombom af zou gaan, zou het dan niet het allerbeste zijn om nog zoveel mogelijk uit het leven te halen voordat de bom valt? Angst heeft in de levens van toekomstige hypothetische atoombomslachtoffers helemaal geen nuttige plek.

Wat wel voor elkaar wordt gekregen bij een bange massa, dat is dat er bijvoorbeeld meer publiek geld naar defensie gaat. Dat maatschappelijke problemen die wel aan te pakken zijn door het collectief, zoals het woningtekort, armoede en de energietransitie, niet worden aangepakt. In alle bangigheid is het verschil niet meer te zien tussen de daadwerkelijke bangeriken en de onoprechte belangenhitsers. En die onduidelijkheid is zelf nog weer iets om bang van te worden.

Ondertussen bereiden we ons voor op een oorlog die, als we de stemmingmakers zelf moeten geloven, er nóóit gaat komen. Juist omdát we zijn voorbereid op diezelfde oorlog. Er zit een flinke Catch-22 in die redenering. Een bange geest kan immers vele tegenstrijdigheden tegelijk geloven.

Klimaat

Beter gezegd, een bange geest kan eigenlijk alles wel geloven. Weet je nog dat iedereen een korte tijd geleden nog wakker lag van het klimaat? Ineens is die existentiële crisis niet meer zo existentieel. Men ligt nog steeds wakker, alleen niet meer van het klimaat. De man die elke zondag het plastic komt scheiden, is nu vooral bezig met zijn weerbaarheid. Plannen van bedrijven en instellingen gaan minder over klimaat, maar meer over loskomen van de VS of voorbereiding op hybride oorlogvoering.

Het is van alle tijden

Wees gerust, collectieve bangmakerij is van alle tijden. Sinds de drukpers is massale angst meer norm dan uitzondering. Alleen al tussen de Tweede Wereldoorlog en nu: was het niet de opkomst van het communisme of de atoomdreiging, dan was het wel de zure regen, het gat in de ozonlaag, aids of het olietekort. Heel even was het het klimaat en een pandemie. Nu is het geopolitiek en AI, over vijf jaar is het weer wat anders. Stuk voor stuk zijn dit serieuze problemen, die moeten worden geadresseerd door de machten die erover gaan. Maar tegelijkertijd, zolang jij niet werkt op een ministerie of op het NAVO-hoofdkantoor, is het ook eigenlijk allemaal niet op jou van toepassing. Zoals Alain de Botton treffend samenvat in de conclusie van zijn te prijzen boek The News: A User’s Manual:

A flourishing life requires a capacity to recognise the times when the news no longer has anything original or important to teach us […] when we must leave the business of governing, triumphing, failing, creating or killing to others, in the knowledge that we have our own objectives to honour in the brief time still allotted to us.

Oftewel, maak je niet zo druk om het wereldnieuws, maak je liever druk om de dingen waar je wel verantwoordelijkheid en controle over hebt, zolang je nog leeft. En de beste manier om dat te doen is met zelfvertrouwen, regelkracht en een goed netwerk van aardige mensen om je heen, maar bovenal lieve schat: wees niet bang!

xu

Rody

PS: Muziek! Kan je geloven dat dit nummer van Toontje Lager hieronder is gemaakt in 1982? Vlak voor de langste periode in de geschiedenis van vrede, veiligheid, medische- en economische voorspoed was het collectieve gevoel in Nederland het beste te omschrijven als: Bang.